نام کاربری :
کلمه عبور :

کد امنیتی :

« عضویت رایگان در سایت »

« رمز خود را فراموش کردم ام »

« حساب من غیر فعال است »

« نمیتوانم به سیستم وارد شوم »

 

 

 

 


پنجشنبه 30 آبان 1398
ش ی د س چ پ ج
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
23. ربيع‌الاول 1441
2019 Nov 21

 

 

 

مشاهده کامل خبر
مدیریت آب در محاق      

محمودآبادی- بزرگترین چالش کشور و البته خراسان جنوبی در دهه ی اخیر کمبود آب بوده است، چالشی که مدیریتی صحیح و کارشناسی شده لازم دارد تا در کنار راهکارهای بلند مدت، راهکارهای کوتاه مدت عملیاتی شود. اما این مدیریت انگار هنوز آنچنان که باید و شاید از محاق خارج نشده است. اینکه چرا ایران تا این حد دچار خشکسالی شده است، بین کارشناسان با وجود اختلافات بسیار یک اتفاق نظر قطعی وجود دارد و آن  نداشتن مدیریت صحیح آب در ایران است، گاهی همه ی دولت ها دست به دست هم می دهند  وبه سد سازی  می پردازند، می سازند و می سازند بدون توجه به خون دل خوردن کارشناسان محیط زیست انگاه در بیراهه ای توقف می کنند و می گویند، زیاد ساخته ایم  دیگر بس است، البته به نظر می رسد در پس این بس کردن ها بحث های کمبود اعتباری است چرا که بعد از ویرانی محیط زیست در اثر این سد سازی  بی رویه این بار مدیران آبی بهترین راهکار را در انتقال آب می بینند،حالا هم که دو سالی شده اعتبار برای آبخیزداری می اید تا شاید راه کج قبل را اندکی در مدیریت آب درست کنند البته اگر آبخیزداری نیز دچار بی راهه نشود!!!

 

سد سازی در اوج

استان خراسان جنوبی حدود 43 سد کوچک و بزرگ دارد که توسط وزارت نیرو یا جهاد کشاورزی ساخته شده است. از دولت سازندگی تا قبل از دولت تدبیر و امید روند ساخت سد در کشور حرکتی شتاب گونه به خود گرفت،  اما این روند نه فقط به رفع تشنگی ایران کمک نکرد بلکه در برخی استان ها باعث قحطی آب شد. خراسان جنوبی از همان استان های گرفتار در قحطی آب است که باعث شده در 10 سال اخیر بیش از هزار و 800 روستای مرزی و غیر مرزی آن خالی از سکنه شود، این پدیده که عامل گسترش حاشیه نشینی در شهر ها است، انگار زنجیر وار همه ی امور اجتماعی و اقتصادی را به خود درگیر کرده و بازگوی پیشامدهای آن تکرار مکررات خواهد بود.

در این بین وقوع سیل در دوسال اخیر به خصوص فروردین 98 که خراسان جنوبی را نیز درگیر کرد فاجعه آمیز ترین پیامد های مدیریت ناصحیح آب در ایران است.کارشناسان منابع طبیعی عدم اجرای کافی آبخوان‌داری و آبخیزداری درکشور و بی‌توجهی دولت های قبل به اهمیت آبخیزداری ،کاهش منابع طرح های آبخیزداری، تعارض منافع وزارتخانه‌ها، و بی‌توجهی به تقویت جوامع محلی را دلیل عمده ی  بروز سیل و تشدید خسارت  و البته دامن زدن به خشکسالی  دانسته اند. اما در وزارت نیرو کارشناسان معتقدند آنچه انجام گرفته ضروری بوده اما باید مدیریت سخت و نرم با هم در نظر گرفته می شد تا حجم مشکلات به این حد نمی رسید.

 

خوب بود اما دیگر کافی است

مدیر دفتر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی در این باره معتقد است: طبیعتا امروز در انتهای دوره ی سد سازی هستیم، در این امر خوب جلو رفتیم، اما یک سری اشکالات نیز وجود دارد. دکتر ناصرنیک نیا لزوما سد سازی را برای بخشی هایی لازم و ضروری می داند و می گوید: بر این اساس نباید اصل وتمام کار سدسازی را زیر سوال برد، آنچه ماجرای سد سازی را دچار اشکالاتی می کند،  اجرانکردن طرح های پایین دستی بعد از بهره برداری از سد است،که با تقدم و تاخر انجام شده است. وی نکته ی پر اشکال دیگر در این باره را نبود یا عدم اجرای طرح های آبخیزداری در بالادست سد ها عنوان کرد تا جایی که امروز بسیاری از سد ها دچار رسوب شده و باید لای روبی شود. وی با اشاره یه ذی نفعان سد سازی که بخشی از آن ها مردم هستند می گوید: در مدیریت نرم  توجه به این نکته ضروریست که در اجرای پروژه های آبی باید مدیریت های سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و منابع آبی هماهنگ باشند. وی ادامه می دهد: شکل گیری شورای آب در کشور و همچنین به دنبال آن تشکیل شورای حفاظت منابع آب ،کارگروه سازگاری با کم آبی و . . .  باعث شد تصمیم گیری در مدیریت نرم بهتر انجام شود. نیک نیا درباره مدیریت نرم توضیح می دهد: همراه سازی مردم و تشکیل تشکل های آب بران و رسیدن به   اجماع درباره مدیریت آب در حوضه های آبریز، باعث کاهش تعارضات آبی و مدیریت جامع منابع آب خواهد شد.

 

همه ی ساخت و سازها کارشناسی شده است 

وی در پاسخ به اینکه آیا به نظر شما تعداد سدهای ساخته شده در استان بیش از اندازه نیست؟ اظهار کرد: هر آنچه توسط وزارت نیرو انجام شده است با مطالعه بوده است، یعنی ما برای اجرای هر سد ابتدا باید مطالعاتی انجام دهیم که باید تایید هم شود، بعد می رویم سراغ مطالعات تفضیلی و ساخت سد، خیلی از این مطالعات در استان انجام و تعداد سدهای مورد نیاز احداث شده است و اکنون فقط یک سد سیاهو در دست اجرا است که آن هم 90 درصد پیشرفت فیزیکی دارد. مدیر دفتر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی اعلام می کند: بر اساس مطالعات انجام شده طرح جدیدی برای سد سازی در استان نخواهیم داشت. یعنی سد بزرگ جدیدی در  ساخته نخواهد شد.

 

هزینه های نگهداری از سد

 نکته ی دیگر در سد سازی که گاهی دیگر مسائل را نیز تحت شعاع قرار می دهد ، هزینه ی نگهداری و مرمتی است که کاهش این اعتبارات، برخی مواقع خسارات جبران ناپذیری به جا می گذارد، در خراسان جنوبی نیز سالانه بخشی از اعتبارات صرف این  کار می شود. دکتر نیک نیا نیز این موضوع را تایید و می گوید: هر سد بعد از افتتاح تحویل دفتر بهره برداری می شود، که مهمترین وظیفه ی این دفتر مرمت ، بازسازی و نگهداری از این سد ها و شبکه های پایین دستی و تاسیسات آنها است.وی سد نهرین،کریت،رزه،فرخی، حاجی آباد،شهید پارسا و . . . را از جمله سد هایی عنوان می کند که سالانه مبالغی برای مرمت و بازسازی آنها توسط وزارت نیرو هزینه می شود، سال گذشته برای مرمت این سد ها بیش از یک میلیارد و 200 میلیون تومان پیش بینی شد ولی فقط 800 میلیون تومان از این اعتبار تخصیص یافت. ناصر نیک نیا درباره خسارت هایی که سیل اخیر برای تاسیسات و شبکه های سد ها به وجود آورده اعلام می کند: بر اثر سیل امسال بین 20 تا 25 درصد به شبکه های سد ها خسارت وارد شد که بیشترین آن مربوط به سد رزه است علاوه بر این سیل راه های دسترسی به سد و شبکه های آن را نیز دچار مشکلاتی کرد که برآورد اولیه ی آن حدود 23 میلیارد ریال است.

 

نیاز مبرم به آبخیزداری در بالا دست سد ها   

مدیر دفتر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی از ضروریات مهم برای هر سد را وجود سازه های آبخیزداری در بالادست آن دانست و اینکه هر سدی که ساخته می شود باید سازه های آبخیزداری نیز در بالا دست آنها ساخته شود. هم اکنون از معضلات سد ها در این استان و البته کشور وجود رسوب های بیش از حد در سد هاست. 

ناصر نیک نیا معتقد است: با توجه به اعتبارات خوبی که در حوزه ی ابخیزداری وجود دارد ضروری است همکاران ما در سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری اولویت کاری خود را برای سد ها بگذارند.وی با اشاره به اینکه هزینه های لایروبی با وجود سازه های آبخیزداری تا حد زیادی کاهش می یابد ادامه داد: هم اکنون برای برخی از سد ها عملیات آبخیزداری در بالا دست اجرا شده اما هنوز کافی نیست.به گفته ی وی اگر مدیریت سخت همان مدیریت سازه ای شامل احداث سدها و سازه های آبخیزداری و تغذیه مصنوعی در نظر بگیریم و مدیریت نرم، شامل مدیریت مصرف در راستای اجماع، انصاف و عدالت باشد.  مقایسه ی بین سد سازی و آبخیزداری نمی تواند علمی باشد چرا که این دو مهم باید در کنار هم قرار گیرند تا مدیریت سخت باعث شود در مدیریت آب حوضه آبریز به اجماع و انصاف برسیم. اینکه آبخیزداری به تنهایی می تواند مشکلات روان آب ها و کمبودهای آبی در شرب و کشاورزی را رفع کند نادرست است چرا که سازه های آبخیزداری فقط با هدف تاخیر در حرکت سیلاب، کنترل فرسایش و رسوب و همچنین تغذیه ی سفره ها احداث می شود . اما سدهای علاوه بر کنترل سیل های ویران گر، اهداف دیگری مانند تولید انرژی، ذخیره آب و ...دارند که نمونه های آن را در سال های اخیر شاهد بوده ایم.

وی حجم فعلی سد های ذخیره ای مهم استان به جز سد های تغذیه ای را 23 میلیون متر مکعب عنوان و می افزاید:تمام حجم سدهای ذخیره ای استان 58 میلیون متر مکعب است.

وی با اعلام این آمار تاکید می کند: برخی آمار که توسط همکاران ما در منابع طبیعی درباره ذخیره سازی آب در بندها و سازه های آبخیزداری مطرح می شود باید با کارشناسی بیشتری مطرح شود. چرا که نخست هیچ کدام از سازه های آبخیزداری برای ذخیره سازی احداث نشده و همه آن ها با هدف تغذیه ی سفره است .دوم اینکه ما در اعلام آمار آب پشت سد ها اشل ها و ابزارهای الکترونیکی و مکانیکی خاص داشته  و سدها نشانه گذاری بوده و از روی خط کش و محاسبات دقیق حجم ذخیره ی آب اعلام می شود.  

 

 آبخیز داری حساب شده کار می کند

در این بین وجود و بروز سیلاب ها مهمترین معضلی را که در کشور ما رقم زده است فرسایش خاک است ، موضوعی که برخی از کارشناسان معتقد اند فرسایش خاک به دلیل روان آبها نیست بلکه به دلیل چرای بیش از حد دام و نابودی درختچه ها، مراتع و درختان است،تمام عواملی که می تواند سرعت سیل را کاهش دهد و  سیلاب را مهارکند بر اثر چرای بیش از حد دام از بین برده ایم و آن وقت انتظار داریم با سازه های آبخیزداری این رسوب زایی را کاهش دهیم.مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری با اذعان بر این موضوع به این نکته نیز تاکید  می کند که عملیات آبخیزداری فقط مختص به احداث سازه ها نیست، بلکه در بالا دست بوته کاری ،ایجاد هلالی آبگیر و عملیاتی از این دست انجام می شود و در امتداد آن سازه های آبخیزداری احداث می شود. 

وی در پاسخ به اینکه ممکن است در سازه های آبخیزداری نیز دچار چالشی مانند سد سازی شویم؟ می گوید: آبخیزداری حساب شده کار می کند، این طور نیست که ما سازه ای را بدون توجه به بالا دست و پایین دست آن احداث کنیم. 

مهندس علیرضا نصر آبادی با این توضیح می افزاید : کافی است یک بررسی کوتاه بر روی انواع سازه های آبخیزداری خراسان جنوبی داشته باشید، در بالا دست این سازه ها عملیات مهار و کنترل سیلآب را با طرح های گوناگون داشته ایم و در پایین دست آن یا قنات داریم یا سدی که با سازه از رسوب زایی آن جلوگیری شده است.در این میان انتقادهایی نیز وجود دارد که انگار سد سازی بر روی سازه های آبخیزداری نیز تاثیر گذاشته و این سازه ها به سمت بزرگترین حرکت کرده است.وی این موضوع را صراحتا رد و تاکید می کند : سازه های آبخیزداری با هدف مهار و تغذیه احداث می شود و ما هیچ وظیفه ای در ذخیره سازی آب نداریم. علاوه بر این آب ظرف مدت اندکی به سفره ها  نفوذ می کند و یا توسط لوله تخلیه می شود.وی با اشاره به 150 سازه ای که امسال در عرصه های استان در حال اجراست می گوید: از این تعداد حدود 100  سازه سنگی و سازه ی متوسط رو به پایین است،جایگاه سازه های گوناگون متناسب با وضع منطقه انتخاب می شوند، ما برای تمام باران های مناطق  گوناگون استان برنامه داریم به همین دلیل نمی توان ادعا کرد ما به سوی سازه های بزرگ رفته ایم در ضمن سازه های بزرگ نیز لوله های تخلیه دارد.

نصرآبادی اضافه می کند: در سازه های آبخیزداری موضوع تبخیر و ذخیره سازی مطرح نیست، بلکه کنترل و مدیریت سیلاب است که در کنار آن بهبود وضع آبی استان را داریم.وی درباره آمار مطرح شده درباره میزان آب استحصال شده در سازه های آبخیزداری نیز  به صراحت اعلام می کند: تمام سازه های ما نقشه برداری دارد،مکانش مشخص است بر اساس نقشه و مکان و حجم مشخص ، ارتفاع و شیب رودخانه و کاسه ی سازه با کمک نرم افزارها محاسبه می شود.ضمن اینکه محاسبه ی این آب در سازه ها از سال 83 انجام و مقایسه انجام می گیرد بنابر این هیچ کدام از آن حدودی و بر حسب حدس و گمانه زنی اعلام نمی شود.وی در پاسخ به این سوال که چطور منابع طبیعی می تواند آمار استحصال آب را برای بیش از 2 هزار سازه در استان با این ضریب اطمینان به دست آورد ؟ این طور می گوید: نخست اینکه ما از تمام نیرو ها در یگان حفاظت، نیروهای سازمان در بخش های متنوع و همچنین کمک دهیاری ها و شورا ها استفاده می کنیم.مدیرکل منابع طبیعی با این توضیح که تمام سازه های آبخیزداری تحویل دهیاری ها و شورا شده اعلام می کند: کمک مردم و معیارهای مشخص شده باعث شده بتوانیم نظارت دقیق بر تمام سازه های استان داشته باشیم.این سازه ها به گفته ی بیشتر روستاییان باعث مهار سیلاب ها و همچنین افزایش دبی قنات ها شده است .نصرآبادی با اشاره به اینکه ساخت سازه های آبخیزداری در اندازه ها و انواع گوناگون بین یک تا سه ماه طول می کشد اظهار کرد: هزینه ی هر سازه بر اساس فهرست بهایی که سازمان برنامه و بودجه تعیین کرده است کاملا مشخص است، لذا این سازه ها نسبت به سدها با سرعت و هزینه ی کمتری احداث می شوند. وی تاکید می کند، سد سازی و آبخیزداری باید با مدیریت صحیح در کنار هم پیش برود همچنان که دیدیم، متمرکز شدن بر سد سازی بدون توجه به آبخیزداری نه فقط مشکل را حل نکرده بلکه در برخی بخش ها رسوبی شدن و نداشتن طرح در پایین دست مشکلاتی را در این حوزه به وجود آورده است. 

در استانی مانند خراسان جنوبی با توجه به ساعات آفتابی بیش از حد  که تبخیر زیاد را به همراه دارد، به نظر می رسد وجود سد های زیاد بدون داشتن طرح های پایین دستی و بالا دستی نمی تواند داشته های آبی  را متعادل کند ، از طرفی می دانیم طبیعتِ بارندگی‌ها در ایران و البته خراسان جنوبی به گونه‌ای است که از دیرباز بخش بزرگی از رواناب‌ها به شکل جریان‌های تند و ناگهانی جاری می‌شده و این سیلاب‌ها در نهایت در دشت‌ها فرو می‌رفته و آبخوان‌های زیرزمینی و تالاب‌ها را تقویت می‌کرده است. مخربی شدن و بیشتر شدن دفعات سیل‌ها، به این علت است که پوشش گیاهی کوه‌ها و دشت‌ها بر اثر چرای مفرط و جنگل‌زدایی و دیگر دخالت‌های مخرب انسانی بسیار ضعیف شده و درنتیجه قابلیت خاک برای جذب بارش‌ها بسی کاهش یافته است. علت دیگری که سبب افزایش خسارت‌های سیل شده، تجاوز به حریم رودخانه‌ها و مسیل‌ها است که نتیجه‌ی آن، تخریب ساختمان‌ها یا باغ‌ها و کشتزارهایی است که در این حریم‌ها احداث شده‌اند. پس فقط با آبخیزداریِ سازه‌ای، نمی توان از این عواملِ سیل‌ساز و رسوب‌آور جلوگیری کرد و در نهایت می رسیم به همان مدیریتی که در آب باید باشد تا نه دچار افراط در سد سازی شویم نه غافل از اجرای کامل طرح های آبخیزداری...    


گروه خبری : ویژه های روزنامه آوا
منبع :
آخرین ویرایش : 1398/04/21 -- 19:02:59
نویسنده : واحد تحریریه
تعداد بازدید : 54

نسخه امروز آوا

آرشیو روزنامه آوای خراسان جنوبی

نسخه امروز آوا

نسخه امروز آوا

 


نیازمندی ها رایگان

برای درج نیازمندی و آگهی های خود  کافی است درخواست خود را به شماره پیام کوتاه
3000272424

اس ام اس بزنید

 

 

روزنامه صبج استان خراسان جنوبی - آوای خراسان جنوبی


مدیریت و امور پشتیبانی : گروه نرم افزاری راک

RaakCMS

بانک ایمیلفروشگاه اینترنتی زیباسرا