نام کاربری :
کلمه عبور :

کد امنیتی :

« عضویت رایگان در سایت »

« رمز خود را فراموش کردم ام »

« حساب من غیر فعال است »

« نمیتوانم به سیستم وارد شوم »

 

 

 

 


شنبه 28 مرداد 1396
ش ی د س چ پ ج
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      
26. ذي‌القعده 1438
2017 Aug 19

 

 

 

مشاهده کامل خبر
بازخوانی تاریخ حضور اقوام عرب خراسان جنوبی      

در کناره های مرزهای شرقی ایران جایی نزدیک به مرز افغانستان  و بسیار دور از سرزمین های عرب نشین  از دیر بار طوایفی از عربها ساکن بوده اند که از پس قرنها زبان و فرهنگ شان همچنان دست نخورده باقی مانده است .

در چند قرن اخیر خراسان جنوبی سکونتگاه تعداد بی شماری ازعرب ها  بوده است . تراکم این گروه در ناحیه چنان گسترده بوده که در برخی از منابع تاریخی این منطقه آن روز را با نام (( عربخانه )) ذکر کرده اند : (( چون ولایات خراسان بر دو گونه است که یکی را عربخانه و دیگری را کردخانه دانند حکومت عربخانه یعنی قاینات بر .... ابراهیم خلیل خان در قاینات که مرکز حکومت اعراب خراسان است به فرزانگی و مردم داری پرداخت . )) در طی این سالها نام عربخانه همچنان در ناحیه باقی مانده است ، وجود این نام گواهی است بر اقامت گسترده و طویل المدت عرب ها در جنوب قاین ، حومه بیرجند(عربخانه)‌ و دیگری شمال و شمال شرقی قاین، خضری (دشت بیاض) و اطراف بزن آباد زیرکوه. محل سکونت آنها بوده است . درحومه بیرجند قبیله خزیمه و بستگان حازم سکونت داشتند که تیره هایی از آنان منشعب گردیده و مصدر امور سیاسی - نظامی بوده اند. 

در دشت بیاض قبیله ثقفی ها زندگی می کردند که تا زمان طاهریان و قدری بعد از آن نام و یادشان در تاریخ دیده می شود. منطقه عربخانه در جنوب بیرجند، کیلومتر 130 جاده زاهدان و در شمال نهبندان است که از شرق به کشور افغانستان و از غرب به کویر و از شمال به سربیشه و از جنوب به بخش شوسف منتهی می‌شود. بر اساس تقسیمات جدید کشوری اکنون عربخانه یکی از دهستانهای بخش شوسف شهرستان نهبندان  می باشد که در حدود (2811) کیلومتر مربع وسعت دارد. عربهای این منطقه از توابع بخش شوسف شهرستان نهبندان زندگی می کنند. از بازماندگان اعرابی هستند که جزو سپاهیان حازم در سال (150ه.ق) به خراسان آمده اند.

 

بازماندگان 

قرون اولیه حکومت اسلامی

 

بیشتر جمعیت عربخانه عرب اند برخی می گویند عرب‌ها در زمان نادرشاه از خوزستان منتقل شده‌اند. اما برخی این نظریه را رد کرده اند. مهاجرت اعراب از صدر اسلام تا زمان حاضر ادامه یافته و بدیهی است که در بسیاری از نقاط ایران، اعراب مهاجر به تدریج و به مرور زمان در جمعیت‌های محلی مستحیل شده و بسیاری از آنان از ویژگی‌های فرهنگی خود دور شده و فرهنگ و زبان مردم ایران را آموختند، به گونه‌ای که امروزه در برخی نقاط کشور تمیز و تشخیص آنها  از دیگر سکنه اگر غیر ممکن نباشد، کاری بس دشوار است، اما در برخی نواحی که اعراب مهاجر تشکیل گروه‌های جمعیتی بزرگی را داده بودند، مانند سواحل خلیج فارس و خراسان جنوبی ، به دلیل حفظ و حراست از برخی ویژگی‌های فرهنگی خود، عرب بودن آنها مشخص و آشکار است..بر خلاف شمال استان خراسان سابق  که تمامی عرب‌های ساکن در آن، طی دو یا سه قرن اخیر و در اثر فشارهای سیاسی یا حوادث ناگوار طبیعی، در آن جا سکنی گزیده‌اند، بیشتر عرب‌های خراسان جنوبی بازماندگان مهاجرانی هستند که در قرون اولیه حکومت اسلامی به ناحیه آمده‌اند، و با رشد جمعیت در طی زمان و اضافه شدن مهاجران جدید، تعداد آنها در ناحیه افزایش یافته‌است. که نیمی از آنها مکرانی و سیستانی و فارس و نیمی هم عرب تبار بودند. مردم عربخانه لباس‌هایی شبیه به بلوچی و سیستانی می‌پوشند و هیچ سابقه‌ای از چفیه عربی در منطقه وجود ندارد. مسلم  است بعد از اسلام و پس از حمله اعراب به ایران اولین قوم که به قهستان روی آورد و با اقوام فارسی زبان بومی آن همزیست گردید، قوم عرب بود . بدون تردید سیل عظیم مهاجران عرب که در قرون اولیه اسلامی به داخل ایران و بخصوص به خراسان داخل شد باعث توطن و سکونت بسیاری از این طوایف در نقاط مختلف ایران گردید بگونه ای که تاکنون بقایای این قبایل و طوایف درجای جای ایران خاصه شرق مشهود است. خراسان جنوبی به دلیل شرایط طبیعی محل مناسبی برای سکونت عرب بشمار میرفت. بنابراین از همان قرون اولیه اسلامی شاهد وروداین قوم و سکونت آنها دراین منطقه هستیم و طوایف عمده ای از آنان آنجا را بعنوان موطن خود برگزیده اند از مهمترین این قبایل می توان به موارد ذیل اشاره نمود:اعراب خزیمه: از طوایف عمده عرب است که درسال (150ه.ق) در ایام خلافت منصور عباسی برای سرکوبی قیام مردم خراسان به این منطقه وارد شد. «حازم بن خزیمه» سرکرده این طایفه پس از یکسال توانست خراسان را بتصرف خود درآورد و لشکریان وی در نواحی خراسان مخصوصا قهستان و قاینات توطن اختیار نمودند عرب خزاعی: طایفه ای از اعراب است که در سال (150ه.ق) در ایام خلافت منصور عباسی جزو سپاهیان حازم بن خزیمه برای سرکوبی قیام مردم خراسان و سیستان به منطقه  آمدند بعضی از این طایفه در این ناحیه باقی ماندند. بیشتر این طایفه در شهرستان بیرجند،نهبندان و قاینات سکونت دارند و درسال (1294ه.ق) یکصد وپنجاه خانوار به سرخس انتقال و اسکان داده شدند. عرب زنگویی: طایفه ای از اعراب است که همانند عرب خزیمه جزو سپاهیان حازم برای سرکوبی قیام مردم خراسان به ایران آمدند و در شهرستانهای خراسان جنوبی چون قاینات و طبس باقی ماندند. عرب شیبانی: طایفه ی دیگری است که در زمان منصورعباسی جزوسپاهیان حازم به خراسان آمدند و مانند سایر طوایف عرب در منطقه خراسان جنوبی باقی ماندند. این طایفه در بیرجند و طبس سکونت گزیدند. عرب عامری: این طایفه نیز از سپاهیان حازم هستند که در خراسان ماندگار شده اند. بازماندگان این طایفه در بیرجند و اطراف آن زندگی می کنند.عرب نخعی: این گروه نیز مانند سایر طوایف عرب جزو سپاهیان حازم به خراسان آمدند و درمناطقی چون خوسف ساکن شدند. بازماندگان این طایفه امروزه در بیرجند و اطراف آن، ‌مشهد و تهران پراکنده شده اند. عرب نخوری: این گروه هم مانند سایر طوایف اعراب در منطقه بیرجند مانده اند. بازماندگان این طایفه امروزه دربخش شوسف شهرستان نهبندان به کشاورزی مشغولند. سادات نوربخشیه: این طایفه ازبازماندگان اولاد «سید علاءالدین محمد نوربخش» هستند که به هفده واسطه به امام موسی کاظم (ع) میرسد. بازماندگان این طایفه در قاین ، بیرجند ، مشهد و تهران زندگی می کنند.  

 

عربخانه، مهمترین مرکز اصالت 

زبان گویش عربی

 

از میان همه طوایف و قبیله های که به منطقه خراسان جنوبی آوردند. تنها ساکنان “عربخانه”،زبان و فرهنگ خویش را حفظ کرده اند . گویش غالب در منطقه عربخانه زبان عربی می باشد هرچند که در بعضی از روستاهای آن که زمانی از مراکز عمده تجمع و سکونت اعراب بشمار می آمدند اینک زبان فارسی در آنها غلبه یافته و عنصر عربی در آنها محو شده است . با این وجود در روستاهای عرب نشینی که تعداد آنها هم اندک نیست،‌ زبان عربی بعنوان زبان اصلی در مکالمات و محاورات روزمره بکار میرود و اکثر مردم این روستاها به عربی تکلم می کنند و با وجود گذشت سالیان متمادی بر خلاف سایر مناطق که زبان عربی خود را به فراموشی سپرده اند مردم این منطقه هنوز هم زبان و گویش عربی خود را حفظ نموده اند. بگونه ای که تا چندین سال پیش آشنایی چندانی با زبان فارسی نداشته اند. مناطقی چون خور،‌ خوسف، سربیشه، مختاران و ... که از مراکز عمده سکونت طوایف و قبایل عرب زنگویی، نخعی ،‌خزائلی و فلاحی بشمار می آمدند امروزه از عنصر عربی تهی گشته اند و زبان عربی در آنها از بین رفته است اما منطقه عربخانه از مهمترین مراکزی است که تاکنون اصالت زبان و گویش عربی در آن برجای مانده است.  شهرستان درمیان نیز در روستای عرب نشین وجود دارد .شاید دلیل عمده این امر آمیزش و اختلاط نسبتا کمتر مردم این منطقه با فارسی زبانان مجاور و در حاشیه قرار داشتن آنها بوده است . بهر حال زبان عربی، زبان غالب ناحیه بحساب می آید. از ویژگیهای این زبان وجود لغات و کلمات اصیل عربی فراوان در آنست که در فصلی جداگانه و مستقل نمونه هایی از این کلمات ارائه خواهد شد. در اینجا به ذکر چند نمونه بسنده می کنیم .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یکی دیگر از ویژگیهای این گویش که تا حدودی فاصله آنرا با عربی کلاسیک بیشتر نموده است وجود واژه های فارسی در آن است این امر در واژه ها و کلمات جدید نمود بیشتری پیدا می کند چه آنکه این گویش قادر به معادل سازی برای این واژه ها نبوده است بنابراین کلمات جدید بدون تغییر محسوسی وارد این گویش شده اند. مردم این منطقه شیعی مذهب و دوستدار اهل بیت و ائمه اطهار علیهم السلام می باشند. وجود زیارتگاههای متعددی چون مزار «سید الحسین»، مزار «سید علی» و چندین زیارتگاه دیگر که از دیر باز مورد توجه مردم این منطقه بوده اند، مؤید این مطلب است. اما نکته قابل توجه وجود اعراب اهل تسنن در نزدیکی منطقه عربخانه است که از لحاظ زبان و گویش شباهتهای بسیاری بین آنها وجود دارد. بنظر میرسید که از نظر خصوصیات نژادی و فرهنگ، این مردم اصالت خود را حفظ کرده و در طول زمان تحت تأثیر محیط اطراف خود قرار نگرفته باشند. علت این امر نیز تا حدود زیادی نزدیکی به مرز افغانستان بوده است . بدین ترتیب ایرانیان به آنان دسترسی نداشته و نمی توانستند در امور آنان دخالت و اعمال نفوذ کنند .

برخی نویسندگان خارجی از منطقه طبس مسینا نیز به عنوان محل سکونت عرب ها یاد کرده اند«طبس مسینا» مرکز ناحیه سنی خانه در وسط دشت همواری بنا شده بود. این دهکده تقریبا صد وپنجاه خانوار را دربر می گرفت. از ظاهر قلعه طبس معلوم بود که در روزگار خود از بناهای بسیار مستحکم و از مواضع دفاعی قابل ملاحظه یی برخوردار بوده است.به هر حال بنظر میرسد که اعراب اهل تسنن از نواحی مرزی افغانستان که قبلا جزئی از خراسان بزرگ بشمار میرفت بسمت قهستان کوچ کرده باشند وجود اعراب فراوان در افغانستان که اکثریت آنها اهل تسنن می باشند نیز می تواند مؤید این گفتار باشد. اما با وجود این مدرک مستندی دال بر کوچ آنها از افغانستان وجود ندارد. درباره تاریخ سکونت اعراب این ناحیه نظرات و دیدگاههای مختلفی وجود دارد چنانچه برخی تاریخ سکونت آنها را به زمان نادرشاه نسبت می دهند. 

 

طرح‌های مشهور اقوام عرب

 

قالی بافی در میان زنان بعضی قبائل عرب خراسان جنوبی به شکل فرش و قالیچه بافی رواج دارد. این قالیچه‌ها در مناطق جنوبی استان خراسان جنوبی به صورت ذهنی باف بوده و در ابعاد کوچک تولید می‌شوند. زنان قالیباف عرب منطقه نظیر سایر زنان عشایر ایران از دار زمینی استفاده می‌کنند که با شیوه چله کشی ترکی چله کشی شده است. این قالیچه‌ها دارای بافتی درشت و پرزهای بلند می‌باشند و با دو پود ضخیم بافته می‌شوند. نخ چله و پود قالی از جنس پنبه و نخ پرز از جنس پشم می‌باشد که غالباً با رنگ‌های جوهری یا ترکیبی از رنگ‌های جوهری و گیاهی با استفاده از دندانه رنگرزی شده‌اند. مهمترین طرح‌های رایج شامل لچک و ترنج، ترنج و ترنج و محرمات می‌باشد. قالیچه‌های نمازی با تصاویر نمازگزاران، شتر، مسجد و درخت از طرح‌های مشهور اقوام عرب رمضانی می‌باشد.

 

استعدادهای بالقوه و بالفعل

 درمنابع زیرزمینی 

 

مقبره‌های متبرک امامزاده سیدعلی و سیدالحسین و شیخ صالح که هر ساله زایران بسیاری دارند، در این منطقه عربخانه نهبندان است که از این امامزاده‌ها، کرامات و بزرگواری‌هایی صادر شده که زبانزد اهل محل است.منطقه عربخانه از حیث منابع زیرزمینی دارای استعدادهای بالقوه و بالفعلی است که متأسفانه از این قابلیتها تنها ‌اندکی شناسایی شده و به بالفعل درآمده؛ است

 

کمی نزولات آسمانی

 

شغل عمده مردم این منطقه کشاورزی و دامداری است. برخی نیز بخصوص زنان به کار قالیبافی اشتغال داردند. اما شرایط اقلیمی و کمی نزولات آسمانی باعث شده که مردم این منطقه از شرایط اقتصادی مناسبی برخوردار نباشند از طرفی روند رو به رشد جمعیت موجب شده که دیگر کشاورزی و دامداری این منطقه نتواند جوابگوی نیازهای مردم باشد، لذا اکثر مردان برای کسب درآمد بیشتر راهی شهرهای مختلف شدند. مشاهده جلوه های زندگی شهر نشینی و رفاه نسبی که در شهرها با آن برخورد می کردند، باعث شد که برخی از آنان زن و فرزندان خویش را نیز با خود همراه سازند. همین امر روند مهاجرت آنان را بسوی شهرها بخصوص در سنوات اخیر سرعت بیشتری بخشیده است . 


گروه خبری : ویژه های روزنامه آوا
منبع :
آخرین ویرایش : 1396/05/21 -- 19:03:57
نویسنده : واحد تحریریه
تعداد بازدید : 180

نسخه امروز آوا

آرشیو روزنامه آوای خراسان جنوبی

نسخه امروز آوا

نسخه امروز آوا

 


نیازمندی ها رایگان

برای درج نیازمندی و آگهی های خود  کافی است درخواست خود را به شماره پیام کوتاه
3000272424

اس ام اس بزنید

 

 

روزنامه صبج استان خراسان جنوبی - آوای خراسان جنوبی


مدیریت و امور پشتیبانی : گروه نرم افزاری راک

RaakCMS

بانک ایمیلفروشگاه اینترنتی زیباسرا